27 september 2009 t/m 4 oktober 2009

De laatste week van september staat in Putten jaarlijks in het teken van de herdenking van de razzia. Dit jaar is het de 65 jaar geleden dat de razzia plaatsvond. De gemeente Putten en de stichting oktober 44 hebben in gezamenlijkheid een programma rondom deze herdenking opgesteld.

Dit jaar nemen vertegenwoordigers van een aantal plaatsen in Europa, die op soortgelijke wijze als in Putten, geleden hebben onder de Nazi-terreur van WO II. Zo zijn er gasten uit Telavog uit Noorwegen, een dorp van ca 500 inwoners, waarvan de mannen, na een vuurgevecht tussen Gestapo en 2 geheim agenten naar gevangenkampen zijn gebracht en het dorp volledig is verwoest.

Uit Oradour sur Glane is de burgemeester aanwezig. In Oradour werd de bevolking op 10 juni 1944 vermoord en het volledige dorp werd verwoest. De ruines van het oude dorp vormen ook tegenwoordig nog een levend bewijs van waartoe haat kan leiden.

Uit Lidice, Tsjechië is een delegatie aanwezig, waaronder 4 overlevenden van de tragedie die daar in juni 1942 plaatsvond. De mannen van 15 jaar en ouder werden doodgeschoten, de vrouwen vanaf 16 jaar werden naar Ravensbruck getransporteerd en 88 kinderen werden vergast in Chemnitz. Een aantal Arisch uitziende kinderen en kinderen onder het jaar werden bij Duitse gezinnen ondergebracht. Die gezinnen werd vertelt dat het Duitse weeskinderen waren. Van die laatste groep kinderen waren 4 overlevenden bij de herdenking in Putten aanwezig. De oudste was 10 jaar toe Lidice werd verwoest en de jongste werd twee maanden na de verwoesting geboren. Indrukwekkende verhalen zijn dit.

Daarnaast waren er diverse gasten uit Duitsland, Ladelund, Wobbelin, Wyk auf Fohr etc. Al deze plaatsen hebben een relatie met de razzia van 1944. Persoonlijk voel ik de verbondenheid tussen mensen uit deze plaatsen en Putten.

Dit jaar is bij de herdenking bewust gekozen om iedere generatie zoveel mogelijk bij de herdenking te betrekken. Op donderdag brachten middelbare scholieren uit de 4e klassen een bezoek aan kamp Amersfoort en aan de Oude Kerk in Putten.

Op donderdagavond waren twee lezingen in de Aker een van Evert de Graaf die inging op de aanslag en de gevolgen daarvan. De andere was van Madelon de Keizer, waarin zij lijnen trok tussen de wijze waarop Putten haar slachtoffers herdenkt en de betekenis daarvan in een globaliserende wereld en voor de toekomst. Zij constateerde o.a. dat Religie en herdenking van de Razzia in Putten onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn en wanneer die band verloren gaat Putten haar eigenheid mbt het herdenken verliest. Haar lezing had een academische insteek, maar sprak mij aan omdat zij woorden gaf aan een gevoel en vragen die ik persoonlijk heb: Hoe ga je als tweede na-oorlogse generatie om met herinneren en herdenken en met welk doel. Haar Lezing en die van Evert gaven na de pauze voldoende stof tot gesprek en discussie.

Ik vond het een bijzondere avond, omdat er verschillende generaties aanwezig waren, die alleen een eigen herinnering en-of familiegeschiedenis hebben als het om de razzia gaat. Ook een bewijs dat de razzia ook na 65 jaar nog onvoltooid verleden tijd is, zoals de burgemeester het in de herdenkingsdienst zei.

Op vrijdag werden alle leerlingen van de groepen 8 door de stichting rondgeleid. ´s Middag werden de direct nabestaanden van de weggevoerde mannen in het gemeentehuis ontvangen. Voor hen waren aparte vakken, voor de kansel, in de Oude Kerk gereserveerd. Overige genodigden zaten aan in de zijbeuken van de Kerk. Daarmee nog eens extra onderstrepend dat het vooral om de nabestaanden gaat. Bijzonder was het dat de 91 jarige Pastoor Rubrecht en de 90 jarige Ds van Slooten beiden vanaf de kansel uit de Bijbel mochten lezen en in gebed voorgaan.

Bij het monument waren erg veel mensen aanwezig en werden er veel kransen gelegd. Jannes Priem, een van de twee nog in leven zijnde teruggekeerden legde een krans. Een man van in de tachtig, die nadat hij de verschrikkingen uit de kampen had overleefd, dienst nam als militair en in Indië werd ingezet en daarbij gewond raakte. Ik kan dan alleen maar stil worden.

Ik heb zaterdag een van de kinderen van een weggevoerd gesproken en zij had deze dagen als bijzonder ervaren en sprak haar waardering uit voor degenen die dit georganiseerd hebben.

De dagen zijn verlopen zoals ik van te voren had gehoopt. Ik weet niet of iedereen de dagen als bijzonder en goed ervaren hebben. Een aantal zaken zijn misschien anders gelopen als dat iemand zich had voorgesteld. Ik ben in ieder geval dankbaar dat wij als dorp op deze manier inhoud hebben weten te geven aan her- en gedenken van een van de zwartste bladzijden uit onze lokale geschiedenis.

Zoals ik een aantal keren heb gehoord, Putten zal net zo lang blijven herdenken als dat er behoeft aan is. Die behoefte is er, getuige de vele jonge mensen die ieder jaar weer aanwezig zijn. Ik kan het niet mooier zeggen als dat de burgemeester in de kerk zei, de razzia zal van onvoltooid verleden tijd in onvoltooid toekomende tijd veranderen.

Een bijzonder dorp mocht twee bijzondere dagen met elkaar beleven.