Op de fractievergadering vertelde Ard dat er niet alleen collegeleden naar Ladelund konden afreizen, maar van elke fractie ook een raadslid. In onze fractie komt Christine dan het eerst in aanmerking, omdat haar grootvader onder de overleden mensen hoort in een van de concentratiekampen in Meppen. Ik merk op dat ik ook wel eens mee zou willen als er een volgend jaar nog plaats is voor een raadslid. Maar die kans komt eerder dan verwacht: omdat er een aantal raadsleden afzegt, kan ik nu al mee. Een verrassing die bijzonder goed uitkomt.

We gaan op zaterdagmiddag op weg naar Ladelund. Dat ligt in het uiterste noorden van Duitsland: op de snelweg moesten we de laatste afslag voor de Deense grens hebben. Het was mooi weer toen we vertrokken, geen regen, dus een droge weg om 600 km af te leggen in de mooie Volvo van Nico. We maken er onderling grapjes over dat de ChristenUnie op reis gaat met een eigen chauffeur – en dan nog wel een wethouder van een andere partij. Maar het blijkt een zeer goede chauffeur, want Nico brengt ons ook maandagavond veilig en wel thuis, klasse! Ook vanaf deze plek hartelijk bedankt, Nico. Ik zou er tegenop zien om dit na te moeten doen.

Op zondagmorgen gaan we naar de herdenkingsdienst in de kerk van Ladelund. Als vertegenwoordiger van het gemeentebestuur moeten we voor in de kerk zitten, vertelt oud-burgemeester Jan van Putten ons. Want die is er ook.
We ontmoeten trouwens meer dorpsgenoten, een bus vol, onder leiding van de Stichting oktober’44. Ook mijn buurman zit in die bus. Hij weet niet dat ik er ook ben, dus kijkt stomverbaasd. Ook oud-fractiegenoot en stichtingsbestuurslid Evert de Graaf zit in die bus. En nog een heleboel bekende inwoners van Putten meer.

Het is een indrukwekkende dienst waarin de Bijbelgedeelten worden gelezen in drie talen, Deens, Duits en Nederlands. Evert de Graaf leest de Nederlandse Bijbelgedeeltes voor. Van het Deens versta ik niet veel meer dan een paar woorden – maar één daarvan is ‘verzoening’, en dat is ook wel de kern van de Bijbellezingen en van de preek die morgen. Hoe is het mogelijk dat er verzoening is gekomen tussen de inwoners van Putten en de inwoners van Ladelund? Volgens mij heeft de heer Priem, één van degenen die ooit terugkeerde uit het kamp, het uitstekend onder woorden gebracht. Hij vertelde na afloop van de herdenkingsdienst aan de Duitse televisie dat hij jaren geleden voor het eerst terug was gekomen naar Ladelund en dat hij toen de bijbel in het Nederlands had geopend en de Duitse dominee in het Duits en dat ze toen beiden uit de bijbel lazen. Toen was voor meneer Priem de verzoening duidelijk geworden. De vraag is dus ook wat ik doe met verzoening. En dan niet alleen richting het Duitse volk, maar verzoening met alle mensen die me iets hebben aangedaan. 

De mensen in Ladelund schamen zich voor hun verleden en zijn erg gastvrij en daarmee hielpen ze ook mij. Verzoening is veel en veel beter dan rancune of haat. De openheid en vriendelijkheid van deze mensen is overweldigend, mooi en diep van binnen. Ik ben er ook na een aantal dagen nog van onder de indruk. Zo kun je dus een conflict oplossen en niet generaties lang haat dragen. Er zijn Puttense inwoners die een diep doorleefde band hebben met de inwoners van Ladelund. En als je er bent geweest, is dat niet vreemd meer. Verzoening geeft echt een diepe band tussen mensen.

Na afloop van de herdenkingsdienst wordt er net als in Putten kransen gelegd bij het monument van de omgekomen mannen. Ard en Nico doen dat namens het gemeentebestuur van Putten. Ook de stichting Oktober’44 legt een krans en ook meneer Priem. Na de Nederlanders leggen ook de Duitsers kransen. De kerkelijke gemeente, de burgerlijke gemeenten en ook een afvaardiging van het Duitse leger. Een klein half uur later legt een aantal van deze mensen ook een krans bij het monument van de Duitse soldaten van de Eerste en Tweede Wereldoorlog. Ook alle aanwezigen uit Putten gaan mee naar die kranslegging voor de Duitse militairen. Dat hoort ook bij de verzoening.

Daarna wordt er een gezamenlijke maaltijd gehouden in het pastorale centrum van de kerkelijke gemeente. Een gezellige maaltijd van twee verschillende volken, die verzoening hebben bereikt. Ard houdt tijdens de maaltijd een mooie toespraak in het Duits, ook de burgemeester van Ladelund houdt een toespraak maar niet in het Nederlands. Tijdens de maaltijd spreek ik niet alleen met mijn buurman, maar ook met meneer Priem. Ik vraag hem naar zijn ervaringen, wat hij er nog van kan herinneren en wat hem het meeste is bij gebleven. Hij vertelde: dat het altijd koud was, dat hij altijd nat was en dat hij altijd honger had.

In de middag wordt er een monument onthuld op de weg die de gevangen liepen van de tankwal die ze aan het graven waren naar het kamp heen en terug. Ook op deze weg hebben veel mannen hun leven verloren, door uitputting. Niet meer in staat om die paar kilometer naar het kamp terug te lopen na een hele dag in het water en de modder te hebben gestaan en zonder eten keihard te hebben gewerkt. Wij lopen een stukje van die weg en mopperen dat we modder aan onze mooie schoenen krijgen. Ik vind het toch een raar gevoel om te lopen op hetzelfde pad waar mannen uit Putten overleden.

Na een gezellige maaltijd bij een Duits gezin dat ook in 1944 contact had met de gevangenen, gaan we op bezoek bij de dominee en zijn vrouw. We worden met z’n allen hartelijk welkom geheten. Want ook het Duitse gezin waar we aten ging mee. Het wordt een gezellige avond met veel verhalen. Verhalen uit 1944, uit 1980 toen de reizen van de Stichting begonnen en verhalen over wat we nu beleefd hebben. Er wordt in het Engels gepraat, in het Duits en in het Nederlands. Aan het einde van de avond leest de dominee nog een Bijbelgedeelte. Twee volken en een Heer.

De volgende dag zwaaien we de plaatsgenoten uit die met de bus zijn. En alleen dat al is de moeite waard van het bezoek. De mensen uit Putten en uit Ladelund nemen afscheid zoals oude vrienden doen. Wanneer je elkaar terug ziet weet je niet precies, maar het is een goede en sterke band die veel kan hebben. Broeders en zusters nemen afscheid.

Wij vertrekken ook, maar nog niet naar huis: we gaan naar Neuengamme, het kamp waar de Puttense mannen vandaan kwamen toen ze naar Ladelund moesten. En dat bezoek zou een aparte weblog waard zijn…