Er is een commissie in het leven geroepen door de minister van sociale zaken, die deze wet Werken naar Vermogen zou moeten maken. In die commissie zaten o.a. een hoogleraar Inclusieve Arbeidsorganisatie en een ex-minister van Sociale Zaken, CDA-politicus Bert de Vries. De kern van opdracht luidde: hervorm de SW-bedrijven. Je zou denken: wat kan er nog mis gaan, met zoveel kennis en betrokkenheid in een commissie. De commissie heeft dan ook een goed en mooi rapport gemaakt.

En eigenlijk zegt de naam het al: het gaat om werken naar vermogen. Iedere Nederlander moet werk kunnen doen dat binnen zijn mogelijkheden ligt. Dat geldt ook voor minder-begaafden. Vaak zijn dit mensen die graag willen werken, maar die om allerlei redenen geen hoge productiviteit halen. Deze mensen vallen onder de wet op de sociale werkplaatsen. Ze hebben daarvoor een indicatie gekregen zodat ze geen ‘normaal’ werk hoeven te doen. Ze hebben, netjes geformuleerd, een grote afstand tot de arbeidsmarkt.
Elke gemeente in Nederland is zelf verantwoordelijk voor deze mensen. Onze gemeente heeft daarvoor samen met de andere RNV-gemeenten samen met Nijkerk de InclusiefGroep gerealiseerd. In het begin van deze eeuw was dat een gewone sociale werkplaats. Maar net als veel overheidsinstanties moesten ook de SW-bedrijven zelfstandig worden. En dat is wat betreft de InclusiefGroep ook gelukt. De InclusiefGroep maakt zelfs winst en die winst wordt niet aan de aandeelhouders uitbetaald, want die aandeelhouders zijn de RNV-gemeenten, maar de winst wordt gebruikt om het bedrijf ook op langere termijn levensvatbaar te houden. Dat is een niet geringe klus. Je hebt mensen aan het werk die niet voor niets een indicatie hebben. De mensen die bij de InclusiefGroep werken krijgen net als ieder ander die werkt een salaris. Een salaris voor het werk dat ze doen natuurlijk. Maar net als alle andere mensen die een uitkering hebben, worden deze mensen ook gekort op hun uitkering als ze betaald werk hebben en dat hebben ze bij de InclusiefGroep. Het mes snijdt dus aan twee kanten. De InclusiefGroep maakt winst en deze mensen hoeven minder uitkering te krijgen. Eigenlijk zijn het dus een soort klimop-banen: hoe meer ze werken, des te minder kosten ze onze gemeente.

Je zou denken dat de gedachte achter deze nieuwe wet een betere aansluiting geeft op de huidige praktijk. Alle gemeente hebben immers ervaring met deze problematiek. En ook het kabinet weet waar het over gaat. Maar wat doet het kabinet nu? Het wil bezuinigen, en dus ook op de SW-bedrijven. Die kunnen dus straks minder mensen in dienst nemen. Iemand die goed kan rekenen ziet meteen waar de schoen wringt. Als deze mensen minder gaan werken of het bedrijf waar ze werken krijgt minder inkomsten, dan moet de uitkering omhoog.  Dus of je betaalt een deel van de kosten of je betaalt de hele uitkering.

De redenering van de staatsecretaris is heel makkelijk: veel meer mensen moeten vanuit de SW-bedrijven naar regulier werk. Zeg maar: de afstand tot de arbeidsmarkt moet ingekort worden. Ik zou zeggen: als deze mensen gewoon werk kunnen doen, dan hadden ze dat toch al lang gedaan? Ze zitten toch niet voor de lol bij een SW-bedrijf. En wat is het makkelijk om te zeggen dat deze mensen maar naar de arbeidsmarkt geleid moeten worden. In Nederland ligt de productiviteit van de werkende mensen het hoogst in Europa. Hoger dan bijvoorbeeld in Duitsland. Maar dat komt in hoofdzaak doordat de mensen van een SW-bedrijf buiten deze telling worden gehouden, terwijl dat in Duitsland bijvoorbeeld niet het geval is. In Duitsland worden mensen die minder begaafd zijn beter ingezet in een normaal bedrijf. Ze verrichten daar hun werk naar vermogen, en men vindt het dan ook heel normaal dat er in een gewoon bedrijf mensen zijn die niet maximaal produceren.

Het zou natuurlijk heel mooi zijn als dat in Nederland ook normaal werd, dus op zich is het idee achter de wet heel goed. Maar dat bereik je niet door domweg op de SW-bedrijven te snoeien. Zou het niet een idee zijn voor het kabinet om het bedrijfsleven te stimuleren om minder begaafde mensen in dienst te nemen in plaats van enkel en alleen te bezuinigen op de SW-sector? Want nu komt het kabinet zichzelf tegen. Minder mensen bij een SW-bedrijf houdt in dat er meer mensen thuis komen te zitten, dus een grotere uitkering krijgen. Deze kwetsbare groep werkt dus niet naar vermogen. En het kabinet houdt zichzelf voor de gek als ze denkt dat dit werkelijk een bezuiniging is. Maar het ergste van alles is natuurlijk dat deze groep mensen daar de rekening van betaalt. Ze kennen vaak een grote bereidheid tot werken, het vergroot hun gevoel van eigenwaarde. Maar nu zal het in vele gevallen thuis zitten worden. Jammer dat de staatssecretaris dit niet inziet en zijn plannen ondanks alle kritiek toch wil gaan uitvoeren. De gemeenten hebben via de VNG al geprotesteerd. De VNG heeft het bestuursakkoord tegengehouden en dat maakt duidelijk dat de gemeenten zien waar het fout gaat. Nu het kabinet nog. Een goede wet met een slechte uitvoering.